REALİZM EVRESİ (9-12 yaş)
Bu evrede çocuk toplumun bir bireyi olduğunu açıklamaya başlamaktadır. Kendi yaşıt grupları yada çeteler özellikle önemli hale gelir. Resimde kesin cinsiyet farklılıkları vardır. Aynı cinsiyetten olan arkadaşlıklar grubu en sık olandır. İnsanlar kız - erkek kadın - adam olarak gösterilir. Temsilde katılıkla sonuçlanan bir detay hissinin oluşumu belirgindir. Resim çizebilmeye yönelik bir yetenek eksikliğin farkında olunmasından dolayı bir önceki evreye göre resimler daha az spontan bir şekilde ortaya çıkar. Çizim 'tarz' olarak betimleyicilikten ziyade hala 'sembolik'tir Çocuğun genişleyen dünyasını gösteren özellikler çocuksu resmin son dönem dışa vurumudur ve yeni keşfedilen gerçekçi yaklaşımların başlangıç dönemidir. Olaylar karakterize edici bir çizimden daha ziyade naturalistik olarak çizilmektedir. Çocuk kritik olmayan çocukluk fantazilerini korur. Nesneler bir diğerine ilişkilidir. Detay ve renk, fiziksel çevre ve bunların kendisine olan ilintisine yönelik olarak daha fazla farkındalık vardır. İnsan figürleri daha fazla detay gösterir cinsiyet ve mesleki roller net bir şekilde tanımlanabilir. Hareketten daha ziyade detay üzerinde ilgilenme olduğundan insanlar katılaşmış pozlarla portre edilirler, çizilirler. İnsanlar profilden ortaya çıkmaya başlarlar. 9 yada 10 yaş itibari ile çocuklar çevrelerindeki nesnelere yönelik daha büyük bir görsel farkındalık ortaya koyarlar. Sonuç olarak artan bir şekilde resimlerde oran ve detayın bilincini taşırlar. Tipik olarak vücut kısımlarını, dudaklar parmak tırnakları saç stilleri ve eklemler olarak insan çizimlerinde ayrıntı unsurlarını kullanırlar. Ayrıca öncekinden daha fazla bir şekilde aksiyon pozlarında kostümlü insan çizimleri konusuna ilgi duyarlar. Figürlerin katılığı baskın durumdadır ve resimlerde artan bir şekilde katılık oluşur. Şekillerde kontur ve gölge formları oluşmaya başlar. Resim 'duygu'yu gösterir Çocuklar tekrar ve özgürlük gibi artistik prensiplerin farkına varmaya başlarlar. Renkler daha gerçekçi olarak tanımlanır. Nesne sayfanın dışına taşabilir. Ne ile iletişim kurulduğunu açıklayacak olan kelimeler açıklama için yardımcı olmaya başlar. Daha kompleks bir ürün daha kolay elde edilebilir.
x-ışını çizim ve katlantılar çocuksu olarak değerlendirilir.Fakat perspektifsel yada arkaplan boyutsal olgular henüz öğrenilmemiştir. Buna yönelik metodlar çalışılmalıdır. Işığı ya da konturu atmosferik etkileri ya da hareketlerin tepkisini gibi şeyleri öğretmeye çabalamayın. 12 yaş civarında çizimin doğal gelişimi azalmaya başlamaktadır artık artistik beceriler yönergeler ve gözlem metodlarından kaynaklanan egzersizler aracılığıyla gelişir. Resimlerinin çoğu naturalistik temsile yönelik bir çabayı gösterir, ürünün görsel ortaya çıkışı süreçten daha fazla önemli olma durumundadır sanat ürünlerine yönelik kendine eleştirisel kritisizim artmaya devam etmektedir. Resimlerindeki nesnelere yönelik olarak var olan ilgi, hedef nesnelerin nasıl göründükleriyle ilgilenmeyle yer değişmiştir. Özellikle süper kahramanlar vb erkek çocuklar için; modeller atlar peysajla ilgili yer şekilleri vs şeylerde kızlarda daha fazla dikkat çeken unsurlardır. 10 Yaş döneminde çocuk Realizme yönelik tam istimi üzerinde, ilkbaharındadır. Çizilen resim gerçeğe benzemediği zaman ortaya çıkan çatışma nesnenin gerçekten nasıl göründüğü ile daha önceden nesneleri gerçekten nasıl göründüğüne ilişkin kendilerinde oluşmuş olan bilgi dağarcığı arasındaki kıyaslama çatışmasıdır. Nesnelerin görsel ortaya çıkışları yönünden daha fazla farkındalık vardır. Öğrenciler görsel realizm başlangıcındadırlar ve kendi çizimleri hakkındaki bilinçleri artmaktadır. Çocuk kendi çalışmasına kıyaslamalar yapmaya başlamakta ve resmi hakkında çok daha fazla yargılayıcı olmaktadır. Çocuklar yetişkinlerden daha bağımsız hale gelmeleri itibariyle kendi yaşıtlarına uyum sağlama konusunda çok daha fazla endişeli durumdadırlar. Kendisine yönelik çok fazla eleştiricidir, kolay bir şekilde hayal kırıklığına uğrayabilir. Bu dönem özellikle kendine yönelik aşırı derecede eleştirici olma noktasında özfarkındalık dönemidir. Çizim konusundaki bu çaba çocuğun bakış noktasından değerlendirilmez. Süreç ihtiyacı olan bir noktadır, realizm belirli bir nesneyle ilgili deneyimden daha ziyade fotoğrafik duyumda gerçekçi olmayı ifade etmez. Bu bakış açısıyla bu evrede ilk kez çocuk nesneleri çevrelerinde ortaya çıktıkları şekliyle göstermenin yolları konusundaki yeteneğinin farkına varır. Detay ve oran anlamında doğru görülen resimler yapma konusunda gelişen bu yeni kavram bir çok büyük çocuğu bir krize götürür. Gerçeği çizmeye çalışmak çabasında çocukların çabaları sıklıkla beklentilerini karşılamayacak şekilde sonuçlanır ve hızlı bir şekilde hayal kırıklığına uğrarlar. Kitaplardan ve dergilerden resimleri kopyalayarak yetişkin benzeri becerilere yönelik olarak bir kısım çaba ortaya çıkar ancak sıklıkla çocuklar çizim aktivitesine katılımda bir çekimserlik göstermeye başlarlar. Artan bir şekilde grafik yetenekleri konusunda yargılayıcı olurlar. Çocukların adölesan öncesi yıllar boyunca realizm konusudaki bu artan hassasiyetleriyle ilgili olarak bu yaşlarda görsel tanımlama metodları faydalı olabilir. Gerçekte çoğu çocuk kendi sanat yapıtlarında arzu ettikleri realistik gerçekçi kaliteye ulaşma kabiliyetindedirler, (şekil 'özportre') fakat bu gereken yarışmacılığı geliştirebilmeleri sağlayan çok uygun eğitim yönlendirmeleri almaları durumunda ancak mümkün olabilecektir. Çocuk artık şematik genellemeyi gerçeği vurgulamak açısından yeterli bulmamaktadır. Bu nesnelerin gerçek olarak nasıl göründüğüne yönelik ortaya çıkan ilgi genellikle nesnenin kısımlarına yönelik olarak daha fazla detayla vurgulanır, fakat çizimde naturalizmden çok uzaktır.9 yada 10 yaşındaki çocuklar daha fazla detay için çalışmaya daha fazla realizm elde etmeye ödüllü bir hedef gibi gerçeğe ulaşmaya çalışmaktadırlar.Daha fazla realistik figür çizimleriyle birlikte vücut oranları daha doğru olmaya başlar 'Resmin kısımları bütünden uzaklaştırıldığı zaman anlamlarını korumaya devam eder'.
Görsel Metafor ve Vurgulayıcı İmaj Bir çok büyük çocuğun resminde artan bir realizm eğilimi olmasına karşın boyama ve çizimlerinde sembolik kullanım devam eder. Gerçekte çocukların soyuta yönelik olarak gelişmekte olan kapasitesi onların resimleri görsel tasvir, görsel metafor olarak algılamaya başlamalarına imkan verir. Çocuklar metaforik olarak resim çizip boyadıkları zaman, betimlenen spesifik nesnenin arkasında 'resmi' bir duyguyu yada bir fikri önermenin aracı olarak kullanırlar. Örneğin büyük çocuklar 'tek başına izole bir ağaç' resmini yalnızlık hissi ve ümitsizlik önermesi olarak tanıyabilirler yada 'bir dağ silsilesi üzerine bakan bir erkek geyiği' soyluluk olarak algılayabilirler. Resimleri metaforik olarak kullanabilme yeteneği iki farklı seviyede sembolizasyonun bir arada kullanılabilmesine bağımlıdır. Sanatçı hangi çizgi, şekil ve rengin nesneyi en iyi temsil edeceğiyle birlikte hangi 'nesneyle' en iyi bir şekilde kavram ve duyguyu temsil edeceği konusunda karar vermek durumundadır. (Smit 1983). Vizüel görsel metaforların sağladığı imkanları keşfetmeye yeni başlayan ve tanımlanan nesnelerin ötesinde resmin anlamlar taşıyabileceğini anlamaya yeni başlayan çocukların, bu anlayışını derinleştirmek ve çocuğun yaratıcı ruhunun zedelenmeden realizm hakkındaki öngörüsünün gelişmesini sağlamak için, resme görsel metaforlar aracılığıyla belirli duyguları yada kavramları vurgulayacak yöntem ve temalarla çalışılmalıdır. Örneğin çocuklara kendilerini bir hayvan olarak çizmeleri söylenmeli yada resim veya boyamada olduğu gibi kendilerini temsil etmek üzere cansızlaştırmaları istenmelidir. Perspektifle ilgili uğraşı, resimde yandan görünen bir şeyin boyunu kısa gösterme ve benzer boyutsal yaklaşımlar, "görmeye ilişkin" öğrendikleriyle ilgili olarak kullanılandır. Görülebilir temel çizgi ortadan kalkar ve düzlem anlayışı ortaya çıkmaya başlar. Yine üst üste gelme ve nesneler arasındaki ilişkiler ortaya çıkmaya başlar nesnelerini boyutları aracılığıyla derinliği göstermeye yönelik çabalar başlamıştır. Çocuk 'ufukla uzayın' birleştiğini keşfeder bu itibarla temel çizgi kaybolur ufuk ortaya çıkar. Nesneler boyutsal bir etki yaratacak şekilde üstüste biner. Diğer boyutsal etkiler; bu mesafeye bağlı olarak daha az yoğun renk, daha küçük nesneler olarak ortaya çıkar, bu perspektifin farkındalığını anlatır. Uzay ufuk çizgisine doğru aşağı iner. Şemada katılık artık daha fazla sürdürülmektedir, vücut kısımları ayrıldıkları zaman anlamlarını korumaktadır, giyisi detayları konusunda artan bir farkındalık mevcuttur daha az mübalağa çarpıtma ve vücut kısımlarının yok farzedilmesi gibi durum söz konusudur, bu konuda özen gösterilmektedir. Temel çizginin ortadan kalkması ve düzlemin ortaya çıkışı ile uzay artık temel ufuk çizgisine aşağıya inmiştir fakat arka plan uzay konusunda çok az bir his vardır, henüz kontur ve gölge anlayışı yoktur. Nesneler arasında karşılıklı ilişki başlangıcı dönemidir. Nesnelerin boyutları aracılığıyla derinliği göstermeye çaba vardır. Her nekadar küçük çocuklar ne çizdikleriyle ilgili olarak konunun aksiyonu ve anlamıyla ilişkili angaje olurlarsa da büyük çocuklar daha ziyade yaptıkları resmin yapılana benzeyip benzemediği konusuylada ilgilenirler. Bu görsel tanımlayıcılıktaki ilgi tipik olarak, 9-10 yaş civarında çocuk iki boyutlu bir yüzey üzerinde üç boyutlu sahneyi temsilleyen kültürel konvensiyonlara adapte olmaya başladığı zaman ortaya çıkar (Vinler 1982). Artık daha küçük çocukların resimlerinde görüldüğü gibi nesneler taban çizgisi üzerinde yan yana yerleştirilmezler, çocuklar sayfa üzerinde çizdikleri şeyleri birini diğerine ilişkili olarak düzenlemeye çaba harcarlar. Bu çizilen resim üzerinde 'izleyen gözüyle' görüş açısının etkilerini göstermeye başladığı süreçtir. Resimlerinde birbiri üzerine örtüşen ve boyut olarak da küçülmüş nesneleri çizmeye başlarlar. Ayrıca uzaydaki planların kuşbakışı görünümlerini göstermek üzere diyagonelleri (bakış açısı) de kullanmaya başlarlar (figür arkaavlu ve ağıl) Çocuğun resimlerinde derinliği göstermeye yönelik olarak ilgisi ve hazır oluşu ortaya çıkmış olduğundan; değişik yetişkin sanatçıların örtüşme, boyutta küçülme ve lineer perspektif gibi çalışmalar konusunda kullanıldığı yolları gösterici çalışmalar yetişkin çocuğa faydalı olabilir. Çocuğun bu resimsel yönelim ve araçları kullanmada sadece uzayı organize etmenin bir yolu olarak bunları anlamaya ihtiyacı vardır. Bugün birçok yetişkin ressam bu tarz konvensiyonları (hali hazırdaki mevcut bilinen yöntemler) daha kişisel ve vurgulayıcı yöntemler olarak kullanmaktadır. Düzlemin ortaya çıkmasıyla temel çizgi kaybolmuştur. Nesneler karşılıklı etkileşir ve üstüste biner. Perspektif ve derinlik çabaları vardır. Belirgin özellikler vurgulanır. Perspektif bu evrenin bir diğer özelliğidir. Bu evrede boşluğun farkındalığı mevcuttur. Bu evrede nesnelerinin örtüşmesi (overlating), perspektif noktası tipleri, küçükten büyüğe nesnelerin kullanımı gibi unsurlar gerçeklik bulur. Nesneler artık düzlem üzerinde durmaktadırlar. Üç boyutlu etkiler; renk kombinasyonu, ustalıklarının kullanımı ve gölgelenmeler aracılığıyla elde edilir. Uzay resimde örtüşen nesnelerle birlikte keşfedilip tanımlanmaktadır fakat bu bir taban çizgisinden daha ziyade bir ufuk hattı olarak ortaya çıkmaktadır
Eğitim ve Motivasyon

• Görülebilen ve görülmeyen şeylerin çizimi vardır.Örneğin bir mağaza ürün satarken bir diğeri hizmet satmaktadır)
• Nesne endekslenmesi gibi bir çizim yaratılır. Önemli kısımlar üzerinde detayların daha fazla birikmesi unsuru 'daha fazla' mevcuttur
• Üst üste gelen elementler temelinde bir resim yarattırıp bir kalabalık çizdirtin.
• Temel çizgi üzerindeki varyasyonlar sürecinde çizgiler kendi aralarında düzlem yaratır.
• Yönelimlere ilişkin deneyimler vardır . Çocukların hangi materyalleri kullanabileceklerine yönelik olarak bir icat ve araştırma deneyimi için fırsat oluşturun.
• Temel sanat elementlerini öğretin ve bir kısım dizayn prensiplerini vurgulamaya başlayın. Perspektif kavramının başlangıcıyla ya da uzaydaki nesneleri temsil edecek yolları tanıştırmaya başlayın.
• Resim yapmada kişisel fikirlerin vurgulamasının önemini belirleyin vurgulayın.
• Öğrencilerin modellerden modadan yer biçimlerinden taslaklar edinmelerini sağlayın çünkü bazı öğrenciler ne çizmek istediklerini görmek ihtiyaçlarındadır.
• Çocukları diğerlerinin işlerine ve kendi işlerine ilişkili olarak eleştiri pratiği yapmaya başlamaları konusunuda cesaretlendirin.
• Resimdeki nesnelerin üstüste binmesini destekleyin. Ufuk çizgisini işaretleyin bununla deneyim kazandırın. Konturlamayı destekleyin.
• Orjinalliği ve yaratıcılığı destekleyin. Çocukların çalışmaları konusunda çok aşırı seviyede eleştirici olmayın çünkü hali hazırda kendi kendilerine eleştiricidirler ve kolaylıkla yaptıkları işi bırakabilirler.
• Hareket ritm ve denge açısından nesneleri tekrar tekrar yapmayı teşvik edin.